BAROK

Sombor postade slobodan kraljevski grad 1749. godine. Od tada beležimo njegov nagli procvat i mnogo življu umetničku aktivnost.
Godine 1771. sklopljen je ugovor sa Teodorom Kračunom, Jovanom Isailovićem i Lazarom Serdanovićem o slikanju ikonostasa crkve Sv. Velikomučenika Georgija. Kračun, jedan od najvećih srpskih baroknih slikara, bio je glavni majstor posla što je uključivalo, osim ikonostasa, još i oslikavanje pevnica, predikaonicu, arhijerejski tron, Hristov grob i dve praznične i jednu hramovnu ikonu. Šezdesetih godina devetnaestog veka ikonostas je zamenjen novim koji je naslikao Pavle Simić, a stari je izgoreo u Kuli 1942. godine.
U franjevačkoj crkvi Sv. Trojstva delovao je osiječki slikar paul Kronoveter. Najznačajniji njegov rad u crkvi je oltarska ikona Sv. Trojstva (1784), namenjena centralnom glavnom oltaru. U istoj crkvi nalazi se oltarska pala Sv. Franja dobija stigmate.
Lepo barokno raspeće Matije Haniša, Čeha koji je radio u Osijeku i Somboru, kraj 18. veka - ilustracija ulje na platnu, 184,5x126 cm.

 

KLASICIZAM

Doba prosvećenosti u Somboru poče leta 1778. kada bi otvorena "Norma" za osposobljavanje srpskih učitelja.
Pavel Đurković, pobornik racionalizma i jozefinizma, slikar mnogih ikonostasa i portreta (možda najslavniji od svih je portret kneza Miloša sa turbanom) naslika ikonostas u crkvi Sv. Jovana 1809. godine i portrete Justinijana Jovanovića (1820) i Avrama Konjovića (1822) i mnoge druge.
Najveći slikar srpskog klasicizma, Arsenije Teodorović, naslika dva portreta profesora učiteljske škole koja beše naručilac. I to portrete Avrama Mrazovića i Uroša Nestorovića.
Arsenije Teodorović, Avram Mrazović, osnivač najstarijeg zavoda za obrazovanje učitelja u Srba, ulje na platnu 70x53 cm, 1820.

 

GRAĐANSKA UMETNOST - BIDERMAJER, ROMANTIZAM

Tokom devetnaestog veka ojačala je građanska klasa koja je bila najpouzdaniji naručilac slikarskih radova, te nije bilo skoro nijedne porodice među građanima somborskim koja nije imala portrete, velike, srednje i male.
Rodio se bidermajer, ugodan, udoban, građanski solidan, što se da videti po portretima kojih ima u izobilju.
Ali prvo spomenimo novo ukrašavanje crkve Sv. Velikomučenika Georgija koje je izveo Pavle Simić iz Novog Sada od 1869-1874. godine. Inicijator obnove hrama bio je mladi sveštenik Georgije Branković, potonji patrijarh srpski, inače, veliki zaštitnik umetnosti i književnosti i jedan od začetnika istorijsko-dekorativne koncepcije u umetnosti. Simićev rad svojom monumentalnošću i efektnim kulisama anticipira crkveno slikarstvo Uroša Predića i Paje Jovanovića.
Simićev dolazak u Sombor prokomentarisan je kao prvorazredni događaj: "Drugi dan Božića učinila je opština naša ugovor sa iskusnim akademičeskim slikarom iz Novog Sada, gospodinom Simićem, koji će Sabornu crkvu našu ukrasiti"...
Ređali su se umetnici manje i više uspešni u svom poslu, u zavisnosti od položaja i materijalne mogućnosti naručilaca.
Pavle Simić, Sveti Georgije, ulje na drvetu, 200x120 cm.

 

DVADESETI VEK - MODERNA UMETNOST

Na prelomu stoleća, u zoni bel epok, nekima se učini da su ratovi prošlost i da će mir trajati najmanje ceo milenijum.
Za proslavu velikog Milenijuma dolaska Mađara u dunavske krajeve, Ferenc Ajzenhut iz Bačke Palanke naslika sliku "Bitka kod Sente" (7X4 m, najveća slika u tehnici ulje na platnu u Jugoslaviji). Slika je naručena 1896. godine, a 1898. postavljena u Svečanoj sali sadašnje SO Sombor. U maniru koji je podrazumevao naturalistički prikaz uniformi, oružja, sukoba i epohe, ovaj rad je sasvim u toku istorijskog žanra s kraja devetnaestog veka. U ovoj znamenitoj bici austrijske carske vojske i Osmanlija učestvovalo je 500 Somboraca.
Spomenimo i još neke važnije mađarske slikare iz Sombora:
Arpad Juhas, slikar predela, školovan u Pešti,
Lajoš Hušvet, slikar Vojvodine, predela, ljudi, životinja,
Peter Kalman, slikar žanr scena i tipova iz svakodnevnog života, nastavio vrlo plodnu karijeru u Minhenu.
Ferenc Ajzenhut, Bitka kod Sente, ulje na platnu, 700x400 cm, 1896.
Arpad Juhas, Autoportret, ulje na kartonu, 46x35 cm, 1914.

 

Godine 1910. organizovala je Dobrotvorna zadruga Srpkinja Somborkinja, pod visokim pokroviteljstvom Njegove svetosti Lukijana, patrijarha srpskog, "Prvu srpsku umetnička slikarsku i vajarsku izložbu" na kojoj su prikazani radovi: 90 slika 18 slikara ( Rista i Beta Vukanović, Borivoje Stevanović, Ljubomir Ivanović, Marko Murat, Uroš Predić, Paja Jovanović, Petar Poček, Stevan Aleksić, Bora Stevanović, Vasa Eškićević, Josif Lalić i drugi) i 23 skulpture vajara Đorđa Jovanovića, Simeona Roksandića i Jovana Konjareka. Izložba je bila prvorazredni kulturni, umetnički ali i nacionalni događaj.
U katalogu predstavljenih radova piše:
"Ovu izložbu priređuje DOBROTVORNA ZADRUGA SRPKINJA SOMBORKINJA pod pokroviteljstvom NJ.SV. LUKIJANA BOGDANOVIĆA patrijarha srpskog, pod počasnim predsedništvom W. PREOSVEŠTENSTVA MITROFANA ŠEVIĆA episkopa bačkog, ANTONIJA HADŽIJA predsednika "Matice srpske", LAZE DUNĐERSKOG veleposednika, MILANA pl. ZAKE velikog župana u miru i Dr. JOVANA LALOŠEVIĆA sudca kr. kurije, a uz prijateljsko sudelovanje Društva Srpskih umetnika "Lada".
Uroš Predić, Portret Joce Laloševića, društveno-politički i kulturni radnik, advokat, jedan od organizatora izložbe iz 1910. godine.

 

Period između dva svetska rata Sombor, u slikarskom smislu, obeležavaju dvojica umetnika koji će ravnicu Vojvodine i karakterističan štimung ovog podneblja povezati sa dominirajućim umetničkim pokretima Evrope.
Ivan Radović, slikar autentičnog stila bliskog naivnom shvatanju, inspirisan narodnim tkaninama, ikonama na staklu i šarama sa uskršnjih jaja, ali i "pariskoj školi" od Matisa do Bonara, živeo je u Somboru od 1922. do 1927. godine.
Milan Konjović, od postimpresionističkih, sezanovskih, kubističko-konstruktivističkih pokušaja dolazi do svog autentičnog izraza u kolorističkom ekspresionizmu kome će biti veran do smrti.
Posle Drugog svetskog rata otvoren je Gradski muzej, a 1961. godine i Likovna galerija, koji daju veliki doprinos očuvanju i predstavljanju umetnosti u Somboru i okolini.

 

GALERIJA "MILAN KONJOVIĆ" U SOMBORU

Godine 1966. otvorena je Galerija sa imenom Milana Konjovića (Sombor 1898 - Sombor 1993), slikara, koji spada u sam vrh srpske i jugoslovenske moderne i koji svojim izložbama već tridesetih godina prošlog veka afirmisao u Parizu.
U Galeriji "Milan Konjović" se od njenog otvaranja, 1966. godine, hronološkim postavkama i tematskim izložbama prezentuju dela Milana Konjovića, koja je umetnik darovao svom rodnom gradu. Donacija koja je prvobitno sadržala 500 dela (ulja, pastela, akvarela, tempera, crteža i jednu tapiseriju, nastalih od 1913. do 1963), permanentnim novim poklonima Milana Konjovića više je nego udvostručena (danas sadrži 1060 umetnikovih radova i daje reprezentativni presek kroz njegovo ukupno stvaralaštvo, od 1913. do 1990, kada je sa 92 godine prestao da slika).
Taj bogati fond omogućava dinamižnu i raznovrsnu izložbenu aktivnost, kako u samoj Galeriji, tako i u drugim sredinama. U svom izložbenom prostoru Galerija je do sada ostvarila 59 izuzetno zapaženih prezentacija (11 hronoloških postavki, svaka sa oko 150 eksponata i 48 tematskih izložbi). U saradnji sa srodnim ustanovama, u drugim sredinama je bilo 140 izložbi Milana Konjovića, među kojima i one antologijske u Budimpešti (1971. g.), Pragu (1973. g.), Parizu, Grand Palais (1985. g.) i Moskvi (1987. g.), na kojima su, pri najstrožoj selekciji dominirali radovi iz kolekcije Galerije "Milan Konjović".
Galerija "Milan Konjović" je centar za sakupljanje, obradu i izučavanje dokumentacione građe o umetničkoj ličnosti Milana Konjovića, te raspolaže bogatom hemerotekom, fototekom, filmotekom i velikim brojem video-zapisa. Izdavanjem monografija o velikom slikaru i štampanjem kataloga izložbi (6 monografija, 61 katalog i 1 zbornik), kao i grafičkih mapa i listova, postera, plakata i reprodukcija u boji, Galerija je razvila i razgranatu izdavačku delatnost.

Milan Konjović, "Moj atelje",ulje na platnu,  80,8 x 65,2.